Na GTA 6 trekt ook Sony de stekker uit fysieke games: is dit het definitieve einde?

Sony stopt vanaf januari 2028 met het uitbrengen van nieuwe PlayStation-games op fysieke discs. Volgens Sony is dat een logische stap, omdat steeds meer spelers hun games digitaal kopen. Dat zal allemaal wel, maar het blijft een ontzettend treurige ontwikkeling. Niet omdat ik per se nostalgisch wil doen over doosjes in de kast, al hoort dat er natuurlijk ook een beetje bij, maar vooral omdat gaming alweer een stukje verder opschuift richting een toekomst waarin je steeds minder echt bezit. Je betaalt de volle pot, vaak zelfs meer dan vroeger, maar uiteindelijk hangt alles af van accounts, servers, licenties en de grillen van een platformhouder.

Dat Sony deze stap zet, verbaast me helaas niet. De richting was al langer duidelijk. De PS5 Digital Edition was geen experiment voor erbij, maar een voorproefje. De PS5 Pro wordt standaard zonder discdrive geleverd en wie nog discs wil gebruiken, moet daar apart voor bijbetalen. Volgens Sony’s eigen cijfers was fysieke software in 2024 nog maar goed voor 3 procent van de PlayStation-omzet. Dan is het vanuit Sony’s perspectief niet moeilijk om te zeggen dat fysieke games hun beste tijd gehad hebben. Alleen is wat goed uitkomt voor Sony niet automatisch goed voor spelers.

Digitaal is handig, maar niet heilig

Ik ga ook niet doen alsof ik zelf alleen maar fysiek koop. Op Steam heb ik honderden games staan en op console koop ik ook vaak genoeg iets digitaal omdat het gewoon makkelijk is. Je ziet een game, je koopt hem, je downloadt hem en je kan spelen. Geen winkel, geen disc wisselen, geen gedoe. Dat gemak is de reden waarom digitaal zo groot is geworden, maar dat heeft ook een duidelijke prijs.

Een fysieke game kan je nog uitlenen, doorverkopen of jaren later opnieuw uit de kast trekken. Bij een digitale game moet je er maar op vertrouwen dat je account blijft werken, dat de store blijft bestaan en dat de licenties niet plots veranderen. Meestal gaat dat goed, tot het ineens niet meer goed gaat. Sony liet dat onlangs zelf nog zien toen honderden films en series van het PlayStation Network verdwenen door aflopende licenties. Mensen die dachten dat ze iets gekocht hadden, kregen eigenlijk te horen dat hun aankoop toch niet zo permanent was als ze dachten.

De timing van Sony’s aankondiging voelt bovendien allesbehalve toevallig. Enkele dagen eerder was er al ophef rond Grand Theft Auto 6, omdat de fysieke editie geen disc bevat, maar gewoon een downloadcode in een doosje. Dat is voor veel spelers het slechtste van twee werelden. Je koopt iets dat eruitziet als een fysieke release, maar uiteindelijk krijg je alsnog een digitale licentie in een plastic jasje.

Voor Rockstar zal dat goedkoper en efficiënter zijn. Voor spelers voelt het vooral als een nieuwe grens die wordt opgeschoven. GTA 6 is waarschijnlijk de grootste release van deze generatie. Als zelfs die game geen echte disc meer nodig heeft, dan weet de rest van de industrie ook genoeg.

Sony lijkt dat moment nu te gebruiken om de eigen digitale toekomst definitief klaar te zetten. Officieel gaat het om veranderend consumentengedrag, maar natuurlijk draait dit ook om controle. Zonder fysieke discs verdwijnt de tweedehandsmarkt grotendeels uit beeld. Games uitlenen wordt lastiger. Retailers krijgen minder macht. Alles loopt via digitale winkels, waar Sony veel meer grip heeft op prijzen, marges en toegang.

PlayStation 6 als begin van het einde

Daarmee komt ook de PlayStation 6 automatisch in beeld. Sony zegt daar nu nog niets over, maar als nieuwe PlayStation-games vanaf 2028 niet meer op disc verschijnen, waarom zou de volgende PlayStation dan nog standaard een discdrive hebben? De PS5 is tegen die tijd bijna acht jaar oud. Historisch gezien zitten we dan precies in de periode waarin een nieuwe generatie logisch zou zijn. Een volledig digitale PS6 lijkt daardoor niet alleen mogelijk, maar bijna onvermijdelijk.

En ja, vanuit Sony’s kant is dat allemaal logisch. Minder onderdelen, lagere productiekosten, minder distributie, geen fysieke productie en meer controle over de winkel waar spelers hun games kopen. Alleen wordt gaming ondertussen wel steeds duurder. Consoles worden duurder, games worden duurder, abonnementen worden duurder en zelfs pc-hardware wordt door componententekorten steeds minder betaalbaar. Dan voelt het wrang dat spelers tegelijk ook nog eens minder zeggenschap krijgen over wat ze kopen.

Het argument is vaak dat bijna iedereen toch al digitaal koopt. Dat klopt misschien, maar dat betekent niet dat de optie om fysiek te kopen waardeloos is. Je kan wachten op tweedehands deals of gemakkelijk een spel verkopen als hij tegenvalt. Je kan een game uitlenen aan een vriend of juist een losse collectie opbouwen die niet verbonden is aan een online account.

Op pc is die strijd eigenlijk al grotendeels verloren. Discs zie je daar nauwelijks nog, al heb je met GOG tenminste nog een plek waar je DRM-vrije games kan kopen en downloaden. Steam is gelukkig een sterk platform en Valve heeft tot nu toe vaak laten zien dat het de consument redelijk serieus neemt, maar ook daar blijft het ongemakkelijke gevoel bestaan. Als je ooit geen toegang meer hebt tot je account, dan is die enorme bibliotheek plots een stuk minder handig dan je dacht. Op console is dat nog gevoeliger, omdat je volledig vastzit aan de gesloten winkel van je platform. Als PlayStation geen discs meer ondersteunt voor nieuwe games, dan is de PlayStation Store niet langer een handige optie, maar de enige optie.

Fysieke media is (nog) niet dood

Wat me vooral stoort, is dat fysieke media juist weer aan populariteit lijken te winnen bij mensen die bewust willen bezitten wat ze kopen. Vinyl is terug, Blu-rays blijven geliefd bij filmliefhebbers en fysieke games krijgen steeds vaker speciale releases voor verzamelaars. Niet omdat iedereen terug wil naar vroeger, maar omdat mensen stilaan doorhebben hoe kwetsbaar digitale aankopen kunnen zijn.

Natuurlijk zijn fysieke games ook niet perfect. Veel discs bevatten tegenwoordig niet eens de volledige game meer en zonder updates mis je vaak een hoop fixes of content. Maar een disc blijft tenminste iets dat je zelf in handen hebt. Iets wat je kan bewaren, verkopen, uitlenen of in de kast zetten zonder dat een accountpagina bepaalt of je er nog bij mag.

Sony noemt dit een natuurlijke evolutie. Misschien is dat zakelijk gezien ook zo. Maar voor spelers voelt het vooral als een verlies. Niet alleen van een schijfje, maar van keuze, controle en een stukje zekerheid. Vanaf 2028 koop je op PlayStation misschien nog steeds gewoon games. Alleen wordt de vraag steeds lastiger te negeren: bezit je ze dan eigenlijk nog wel?